1 октября – Международный день музыки

Юбилеи это года, связанные с коми музыкой: 125-летие Виктора Савина и 90-летие Александра Осипова. Два замечательных композитора, творивших на основе коми мелодий. Песни Савина стали народными, их потом собрал и в количестве 26-и издал А.Осипов отдельным нотным сборником в 1966 г. Песни Осипова в 1950-1960-ые годы были основой репертуара Ансамбля песни и пляски Коми АССР (ныне «Асъя кыа»). Их исполняли все наши коллективы самодеятельности, а также профессионалы, вокалисты Коми филармонии Пантелеймон Осипов, Борис Дейнека, Екатерина Орлова, Ия Бобракова.

Виктора Савина и Александра Осипова как композиторов сближает и то, что они не только сочиняли песни, но и делали всё возможное для развития коми национальной музыки, будоражили общественное мнение. Поэтому в Международный день музыки мы обязаны вспомнить эти великие имена пионеров коми музыки.

Есть этому и дополнительный повод. Стараниями Н.А.Митюшевой в Национальном архиве Республики Коми весной 2013 г. выявлена статья, написанная Александром Георгиевичем в начале 1961 г. и ранее не публиковавшаяся. Автор сам напечатал ее на пишущей машинке на коми языке и отправил в редакцию литературно-художественного и общественно-политического журнала «Войвыв кодзув» (орган Союза писателей Коми АССР). Там статья пролежала без публикации более 20 лет и еще три десятилетия в фондах архива.

Статья написана в связи с постановкой в Коми республиканском музыкально-драматическом театре оперы «Гроза над Усть-Куломом», которую автор подверг тщательному анализу (в оригинале это 14 страниц машинописного текста) и пришел к жесткому выводу: налицо антинациональное, антиисторическое и антихудожественное произведение. Или: опера средней руки, с низкопробным текстом, с музыкой, в которой нет ничего коми национального.

Такая оценка пришлась не по душе республиканским руководителям культуры, которые подавали оперу как первую коми национальную. И статья была запрещена, не помогло и то, что писатели, работавшие в редакции журнала, были друзьями А.Г.Осипова. Последовавшие затем статьи А.Г.Осипова, ставшие основой его кандидатской диссертации «Песни народа коми», чисто музыковедческие, публиковались в журнале без проблем. Запрещенная же статья завораживает просвещенческим пылом и публицистическим накалом и воспринимается как манифест коми музыки. Её публикацию подготовили исследователь Н.А.Митюшева и языковед Л.В.Анисенкова. Они же дали ей название «Национальнӧй Коми опера гижан кадыс абу ылын» (Создание национальной коми оперы не за горами).

Статья Александра Осипова впервые была опубликована в газете «Коми му» за 22 и 29 августа 2013 г.


Александр Осипов, Прометей Чисталев, Геннадий Юшков.

*   *   *

Первая публикация 1 октября 2013 на сайте foto11.com – Новости. Ссылка по теме: Коми народная музыка.
Текст статьи для публикации предоставила Надежда Митюшева.

Лыддьысьысьлы вӧзъян тайӧ статьясӧ Осипов Александр Георгиевич гижис сыктывкарса театрын 1960-ӧд вося декабрын «Гроза над Усть-Куломом» опера пуктӧм бӧрын. Композитор быд боксянь видлалӧ музыкасӧ и либреттосӧ да вӧчӧ кывкӧртӧд: нинӧм сэні комиыс абу, сӧмын сьӧм таргайтӧм. Сылӧн тадзи донъялӧмыс эз кажитчы вылын пукалысьяслы, и найӧ тшӧктісны збыльсӧ дзебны, авторсӧ омӧльтны, а статьясӧ кольны йӧзӧдтӧг. Но кӧсйӧмыс налӧн эз артмы: «Гроза над Усть-Куломом» опера видлалӧм-донъяломсӧ А.Г.Осипов пыртіс диссертацияас да неуна сёрӧнджык «О коми музыке и музыкантах» нима аслас небӧгӧ. Ӧні быд музыковед тӧдӧ А.Г.Осиповлысь тайӧ опера йылысь шӧр шуӧмсӧ.

1960-ӧд воын А.Г.Осипов вӧчӧ выль воськов –- пырӧ аспирантураӧ, и 1961-ӧд воын гижӧм тайӧ статьяыс лоӧ диссертацияыслы панасӧн. А нёль во мысти сійӧ дорйис «Песни народа коми» диссертация да босьтіс музыка туялӧмын искусствоведениеса кандидатлысь ним.

Ветымын кык во статьяыс куйліс: сійӧс дыр видзисны «Войвыв кодзув» редакцияын, а бӧрас нин госархивын. Но и уна во мысти уджыс эз важмы, ӧд сёрниыс сэні абу сӧмын нелючкияс йылысь. Осиповлӧн бур гижӧдыс лоӧ коми музыка сӧвман туйлы манифестӧн! Сэні эм тӧжд, дой, эскӧм и, дерт жӧ, ыджыд кӧсйӧм быдтыны коми композиторъясӧс, коми опера гижысьясӧс да татшӧм сьылӧмсӧ кывзыны кӧсйысьясӧс.

Ӧтитор век жӧ артмис А.Г.Осиповӧс омӧльтысьяслӧн — найӧ вермисны ӧтдортны «Войвыв кодзув» судзӧдысьясӧс музыка йылысь ыджыд да колана сёрниысь. А.Г.Осипов гижис статьясӧ комиӧн да эскис журналын уджалысьяслы, аслас матысса ёртъясыслы, но найӧ эз вермыны венны сэкся цензура.

А.Г.Осиповлысь уджсӧ дыр корсис да госархивысь аддзис Надежда Алексеевна Митюшева, а талунъя гижан кывйӧдз сійӧс отсаліс вайӧдны Любовь Васильевна Анисенкова.

«Национальнӧй коми опера» гижӧм йылысь во сайын нин юӧртліс «Красное знамя» газет. А сыктывкарса театрын сійӧс пуктӧм йылысь неважӧн паськыда юӧртісны республикаын да Москваын петан газетъяс да «Советская музыка» журнал (Г.Дехтяровлӧн музыка, В.Тарантовлӧн либретто). Нотаяснас тӧдмасьӧм бӧрын кодсюрӧкӧд менам вӧлі сёрни, ӧд операыс некыдз оз вермы лоны национальнӧйӧн, а, позьӧ кӧ шуны, сӧмын нация йылысь операӧн. Меным кодсюрӧ вочавидзисны: «Абу ӧмӧй ӧткодь, кыдз шусьӧ сійӧ, медтыкӧ вӧлі татчӧс, ас». Дерт, татшӧмторсӧ вермисны шуны сэтшӧм йӧз, коді пыдісянь оз вежӧрт музыка искусствосӧ. Ӧні сёрниыс ёна паськаліс да, аслам тайӧ статьяын кӧсъя петкӧдлыны, мыйла сійӧс оз позь шуны национальнӧй операӧн.

*   *   *

НАЦИОНАЛЬНӦЙ КОМИ ОПЕРА ГИЖАН КАДЫС АБУ ЫЛЫН

А.Г.Осипов

Александр Осипов

Роч кыв вылын первой опера чужис 1755 воын. Итальянскӧй композитор Франческо Арайя гижис А.Сумароков кывъяс вылӧ музыка. Опера гижтӧдзыс сійӧ кызь во оліс Россияын. Та бӧрын уна дас опера гижисны роч композиторъяс. Сӧмын композитор А.Н.Титов (овліс 1769—1827 воясӧ) гижис 12 опера. Но национальнӧй роч опера чужис сӧмын 1836 воын – тайӧ М.И.Глинкалысь «Иван Сусанинсӧ» сцена вылын пуктан во. Сідзкӧ, медым операсӧ шуны национальнӧйӧн, сы турас-сьӧвмӧсын* колӧны кутшӧмкӧ тайӧ войтырлы лӧсяланаторъяс.

Национальнӧй операыд быд войтырлы лоӧ нэм кежлӧ артмӧдӧм пасӧн. И сійӧс восьтытӧдз бура колӧ видзӧдлыны, ставыс-ӧ лючки-ладнӧ, да сы бӧрын нин пуктыны кырымпас да лэдзны вевттьӧдсӧ. «Гроза над Усть-Куломом» кӧ збыльысь национальнӧй опера, сідзкӧ подувсӧ сылы чорыда пуктӧма, и том композиторъяслы сӧмын сы вылӧ видзӧдӧмӧн и гиж. Но операсӧ видлалӧм бӧрын ме вӧчи кывкӧртӧд — тайӧ уджыс ыджыд вермӧмӧн эз ло.

Шуӧны да гижӧны, «Гроза над Усть-Куломом» пӧ первой коми опера. Тайӧ абу тадз, ӧд А.Воронцов кызь во сайын нин гижліс коми оператӧ, сӧмын сійӧ вӧлі речитативтӧм на. Коді чайтӧ «Гроза над Усть-Куломомсӧ» медводдза петасӧн, сійӧ либӧ оз тӧд коми искусстволысь сӧвмандырсӧ, либӧ кутшӧмкӧ помка вӧсна кӧсйӧ сайӧдны А.Воронцовлысь нимсӧ да сылысь «Усть-Куломскӧй восстание» ыджыд уджсӧ.

19-ӧд нэм шӧрын Кулӧмдін сиктса крестьяналӧн кыпӧдчылӧмыс унаысь ышӧдліс коми гижысьясӧс босьтчыны тӧдчана уджӧ. Миян краеведческӧй музейын эм вель уна кабала, и на отсӧгӧн позьӧ пырӧдчыны сэкся лоӧмторъясас. Та йылысь унатор чукӧртӧма и йӧзӧдӧма «Документы о революционном выступлении усть-куломских крестьян 1841—1843 гг.» нима торъя небӧгӧн. Уна гижӧд йӧзӧдліс и П.Доронин. Комынӧд воясӧ енбиа коми поэт да драматург В.Савин лӧсьӧдліс «Кулӧмдінса бунт» нима медводдза пьеса. 1940-ӧд воын Сталинскӧй премияа Н.Дьяконов да С.Ермолин гижисны «Усть-Куломскӧй восстание» пьеса. Недыр мысти тайӧ пьесасьыс П.Анисимов фольклорист отсӧгӧн, уна дас номер бур музыка гижӧм бӧрын А.Воронцов лӧсьӧдіс речитативтӧм опера. 1941—1942 воясӧ, сідз шусяна, «Усть-Куломскӧй восстание» музыкальнӧй драма вӧлі пуктӧма сыктывкарса драмтеатрын сьылан да йӧктан ансамбль отсӧгӧн. Операсӧ пӧся чолӧмалісны видзӧдысьяс.

Вермасны юавны, тамындатор кӧ гижӧма да пуктӧма театрын Кулӧмдінса бунт йылысь, сідзкӧ, мыйла колӧ вӧлі выльысь гижны «Гроза над Усть-Куломом» операсӧ? Абу ӧмӧй Комиас та кындзи мукӧд темаыс да сюжетыс? Помкаыс тан со мыйын: 1957 воын, кор кывсис Сыктывкарын музыкальнӧй театр восьтӧм йылысь, вӧлі шуӧма помавны А.Воронцовлысь уджсӧ: вӧчны «Усть-Куломскӧй восстание» шылада драмаысь речитативъяса опера. Та йылысь жӧ коркӧ мӧвпавлӧма и ачыс композиторыс, но война кадӧ опера сьывны вӧлі некодлы, да и кувсис водз, 1943 воын. Та вӧсна уджыс помавтӧм колис — гижтӧмӧсь вӧліны речитативъяс.

Музыкальнӧй театр воссиг кежлӧ операыс вӧлі пӧшти дась, сӧмын колӧ вӧлі торъя сьыланкывъяс, арияяс, хоръяс, да сценаяс йитны речитативъясӧн (сьылігмоз сёрниясӧн). А.Воронцовлысь удж помалӧмыс — «музыкальнӧй драмаысь» опера вӧчан мӧвпыс — вӧлі быд боксянь коланаӧн: ӧти-кӧ, лоӧ пыртӧма зэв бур музыка, коді уна во куйліс вӧрзьӧдлытӧг, мӧд-кӧ, операсӧ лоӧ гижӧма ӧдйӧджык, ӧд кызвыныс операсьыс эм нин, коймӧд-кӧ, выль опера гижӧмыд сувтас ёна донаджык. Выль театр воссьӧм бӧрын пуктыны речитативъястӧм «Усть-Куломскӧй восстание», дерт, эз нин лӧсяв. А.Воронцовлысь музыка босьтчис помавны Г.Дехтяров. Вот мый вӧсна артмис «Гроза над Усть-Куломом» опера, а эз мӧд нима.

Недыр мысти С. Ермолин, «Усть-Куломскӧй восстаниесӧ» шыльӧдтӧдз на, гижис либретто. Театрын сэки комиӧн сьылысьыд эз вӧв да, А.Мурзин и Б.Семячков либреттосӧ вуджӧдісны роч кыв вылӧ. Либреттосӧ лыддисны писательяс, видлалісны обкомса агитация да пропаганда отделын. Опералысь литература подувсӧ вӧлі шуӧма кызвыннас шогманаӧн. Колисны неыджыд стӧчмӧданторъяс, и коляссӧ шуисны вӧчны авторлы да рочӧдысьяслы. Кор операсӧ босьтчисны пуктыны театрын, кывсис, либреттосӧ пӧ дзик выльысь гижӧма В.Тарантов, а нимыс операыслӧн абу «Усть-Куломскӧй восстание», а «Зарница». (Тайӧ «Зарницаыс» ӧні мунӧ театрын «Гроза над Усть-Куломом» нимӧн).

Быд боксянь В. Тарантовлысь либреттосӧ видлавны ог кут (та вылӧ колӧ торъя статья), но дженьыдика быть лоӧ висьтавны. Национальнӧй коми опералы либретто гижӧма омӧлик роч кывйӧн и сэтчӧ пыртӧма некымын кывбур Б. Семячковлысь да А. Мурзинлысь. Либреттосӧ лыддьӧм бӧрын тыдовтчӧ: сійӧс гижысьыс омӧля тӧдӧ кулӧмдінса бунт йывсьыс да и коми йӧз йывсьыс. Та вӧсна и унатор гартлӧма да гудралӧма лёк ногӧн. Ми тӧдам, кулӧмдінса крестьяна кык во тышкасисны асланыс чиновникъяскӧд. Веськӧдліс тайӧ тышнас Попов Гаврила — збой да сюсь морт. Но операын ныршикалӧ мыйлакӧ Балин Дмитрий, сэкся гызян кадӧ Комиын зэв тӧдчана морт, но 1841—43 воясын Кулӧмдінын сійӧ эз вӧв. Сэсся ӧд Балиныс некор эз вӧвлы декабристӧн, а сійӧс авторыс мыйлакӧ вӧчӧма буретш татшӧм мортӧн. Операас коми йӧз петкӧдлысьӧны вывті ёна енлы эскысьӧн да лябӧн, кӧть збыль вылас найӧ некор татшӧмнас эз вӧвлыны. Лябзьыны да ёнасӧ енлы эскыны кадыс эз вӧв, колӧ вӧлі уджавны да кынӧмпӧт корсьны. Либреттистыс абу восьтылӧма некутшӧм небӧг, омӧля тӧдіс коми йӧзлысь сӧвмандырсӧ, та вӧсна и артмисны татшӧмторъясыс.

Быдӧнлӧн, кӧнкӧ, юрас чужис нин юалӧм: а мыйла тшӧктісны гижны нӧшта ӧти либретто, кор вӧлі нин кык, коми дай роч кыв вылын? Эз кӧ шогмы воддза гижысьяслӧн уджыс, мыйла найӧс эз корны либреттосӧ бурмӧдны?! Мыйла В. Тарантовлы, кодӧс таӧдз тӧдісны кыдзи ансамбльса балетмейстерӧс, сетісны гижны опералы либретто? Дерт, воддза кыкыс (Б. Семячков да А. Мурзин) эз на гижлыны татшӧмторсӧ (опералы либретто), но ӧд найӧ вӧліны литература уджын опыта йӧзӧн. Гашкӧ, медым дон мынтытӧг вӧчны ставсӧ, и вежлаліс уджас медалысьыс гижысьяссӧ? Эз.

Опера гижӧм вылӧ ставсӧ лои видзӧма 120000 шайт.

С. Ермолинлы 12000 шайт комиӧн либретто гижӧмысь.

Сылы жӧ 3000 шайт роч вылӧ вуджӧдӧмысь.

А. Мурзинлы 4000 шайт ӧти акт роч вылӧ вуджӧдӧмысь

Б. Семячковлы 8000 шайт кольӧмасӧ рочӧдӧмысь.

В. Тарантовлы 12000 шайт роч либреттоысь.

Г. Дехтяровлы 45000 шайт музыка гижӧмысь.

Г. Брокслы 16 шайт оркеструйтӧмысь.

Сё кызь сюрссьыс кольӧм сьӧмсӧ вӧлі видзӧма консультация, командировкаяс да мукӧдтор вылӧ.

Но музыкасӧ видлавтӧдз быть колӧ гӧгӧрвоӧдны, мыйла Г. Дехтяров эз кут помавны А. Воронцовӧн вӧчӧмасӧ, а гусьӧник кутіс гижны дзик выль опера тайӧ жӧ тема вылас? Тӧдам, неыджыд кужанлуна композитор коми кыв тӧдтӧг вермас гижны симфония музыка либӧ йӧзкостса шыладысь тшӧкыда паныдасьлан ритмическӧй да мелодическӧй оборотъяс пыртӧмӧн сьыланкыв, но тайӧ жӧ мортыс оз вермы гижны бур речитативъяс национальнӧй опералы. Медым гижны найӧс, колӧ бура тӧдны кыв, а нӧшта на бурджыка юрган кывлысь шыалӧмсӧ. Тайӧс век кутісны тӧд вылас роч композиторъяс, кор гижисны национальнӧй операяс мӧд кывъя войтырлы. (Медым артмис таджикъяслы национальнӧй опера, А. Ленский велӧдӧма налысь кыв).

Г. Дехтяров таӧдз эз гижлы ыджыд тураса удж, а чайтіс, мый А. Воронцовлысь опера помалӧмыс кокниджык лоӧ, да босьтчис гижны речитативъяс. Но уджнас тӧдмасьӧм бӧрын гӧгӧрвоис: национальнӧй опера гижӧм дорысь кокниджык «пӧжавны» выль роч опера. Мӧд ногӧн кӧ шуны, кокниджык гижны нация йылысь опера. Мыйла тан колӧ быть торйӧдны тайӧ кык, збыльысь, абу ӧткодьторсӧ? Композитор Жорж Бизе роч сюжет серти гижис «Иван Грозный» нима опера. Рочьяслысь сямсӧ сэтӧн абу джуджыда восьтӧма да, некод оз и лысьт шуны сійӧс национальнӧй операӧн. Ж. Бизелӧн артмис роч нация йылысь французскӧй опера, а Г. Дехтяровлӧн — коми нация йылысь «Гроза над Усть-Куломом» нима роч опера.

Водзын гижлі нин, миян музыкальнӧй театрын коми кыв вылын сьылысьыс абу на. Та вӧсна и С. Ермолинлысь либреттосӧ вуджӧдісны роч кыв вылӧ. А кутшӧмкӧ кад мысти В. Тарантов гижис дзик выль либретто да комисьыс дзик нинӧм эз коль. Литература подувсӧ кӧ опералы гижӧма рочӧн, сідзкӧ композиторыс роч кыв дінас эз и кут корсьны да лӧсьӧдны коми шыладсӧ да сёрнитан горсӧ. Оз кӧ гижны национальнӧй опера, а нация йылысь опера, да та вылӧ эм тшӧктысьлӧн индӧд (веськыда кӧ шуны), сідзкӧ композиторыс эз и кут асьсӧ мудзтӧдны комияслы лӧсяланасӧ корсьӧмӧн. Гижис, мый кужис да мый вермис.

Вот кутшӧм речитативъяс артмӧмаӧсь Г. Дехтяров операын:


Первой мыччӧд.

Кыдзи тыдалӧ петкӧдлӧмсьыс, став геройыс сьылӧны ӧти ногӧн быдса сценаын, а сійӧ кыссьӧ 5-10 минут. (Нотаа мыччӧдсӧ босьтӧма медводдза картинаысь дорвыв мунан некымын лист бокысь). Да и быдӧнлӧн мелодияыс другӧн вежсьӧ (вӧчӧ чеччыштӧм), сідз шусяна, тритон вылӧ. Татшӧм речитативъясыс паныдасьлӧны операын зэв тшӧкыда: тайӧ жӧ картинаын Балинлӧн, мӧдын — Старцевлӧн, коймӧдын — губернаторлӧн да сы нывлӧн, нёльӧдын –- Гаврилалӧн да с.в.

Тайӧ операын петкӧдчӧны уна сикас йӧз, а речитативъяссӧ ставныс сьылӧны мыйлакӧ ӧткодя — Мамонтов, Агафья, Попов Гаврила, Филипп да кулӧмдінса мукӧд крестьяна, весиг Балин Дмитрий –- Айкатылаысь велӧдчӧм морт. (А ӧд кулӧмдінса сёрни ӧні на ёна торъялӧ айкатыласа сёрниысь). Губернатор да сылӧн ныв –- роч йӧз, найӧ, колӧ чайтны, велӧдчӧм йӧз, баринъяс. Став тайӧ йӧзыс олӧмас ас ногысь сёрнитӧны. Но кыдзи ми аддзим вайӧдӧм мыччӧдысь, операын найӧ сьылӧны ӧткодя, ӧти сьылан сямӧн (интонацияӧн). Нотаяс улас гижӧм кывъяссьыс тыдалӧ: ворсысьяслы колӧ петкӧдлӧны уна пӧлӧс мӧвп да сьӧлӧмкылӧм: юалӧм, дивитӧм-шуасьӧм, шензьӧм, повзьылӧм да с. в. Та боксянь кӧ кутам видлавны речитативъяссӧ, бара жӧ шуам, олӧмын оз вермыны да и оз кутны разнӧй йӧз разнӧйторъяс йылысь юавны, висьтавны да ыршасьны ӧткодь горӧн. Ӧти и сійӧ жӧ кылӧмсӧ быд морт петкӧдлӧ ас ногыс. Сідзкӧ нӧ, мыйла композиторыс тамындаысьсӧ петкӧдлӧ ӧти сьылан сямсӧ? Гашкӧ сы вӧсна, мый татшӧм интонацияыс да мелодия визьыс зэв тшӧкыда паныдасьлӧны йӧзкостса коми сьыланкывъясын да сёрниясын? Вывті лӧсялӧ коми сёрнилы? Абу сідз. Тайӧ, сідз шусяна, уменьшённӧй гармонияыс да мелодическӧй чеччыштӧмыс тритон вылӧ оз паныдасьлы коми сьыланкывъясын. Гашкӧ, композитор зілис пыртны ёна колана, коми музыкаын вӧвлытӧм на, выль да бурджык выразительнӧй средствояс?! Миян кывйын да йӧзкостса коми шыладын, корсьны кӧ, эм быдтор, медым петкӧдлыны речитативъясын шензьӧм, радлӧм, шогсьӧм да и уна мукӧд пӧлӧс кылӧм. Ӧд коми йӧз важысянь кутшӧмакӧ гажӧдчылісны, ёнакодь шогсьылісны да шензьылісны. Йӧзкостса коми музыкаын эм став коланаыс, быдсяма шыалӧмыс, мый отсӧгӧн позьӧ петкӧдлыны и вир-яйӧн да пельӧн кыланасӧ, и синмӧн да вежӧрӧн аддзанасӧ.

Чайтад, гармония боксянь вайӧдӧм мыччӧдъясын бурджыка да пыдісяньджык восьтӧма петкӧдлан йӧзлысь майшасьӧмсӧ? И та вӧсна композитор эновтчис сьылан да сёрнитан коми интонацияысь? Медводдза картинаын ыджыд драматизм петкӧдлӧм могысь бӧрйис да гижис уна уменьшённӧй гармония — музыка теорияын шызьӧм, шензьӧм, повзьӧм петкӧдлысь? Дерт, бара жӧ абу тадз. Вӧвлытӧмсӧ кӧ пыртан национальнӧй опера гижигӧн, мед эськӧ сійӧ бура йитчис йӧзкостса шыладыскӧд. Гармоническӧй, мелодическӧй, ритмическӧй да мукӧд пӧлӧс выльторлы оз позь ёна торъявны войтырӧн лӧсьӧдӧм шыладысь. Выльыс мед петас йӧзкостсасьыс да озырмӧдас сылысь сьылан сямсӧ, а мӧд ногӧнтӧ сійӧ оз ло национальнӧйӧн. (Дерт, вӧчӧмторйыс кӧ кӧсйӧ шусьыны национальнӧйӧн.) Сідзкӧ, гармониясӧ, ритмсӧ да интонациясӧ колӧ войтыр сёрнисьыс да йӧзкостса сьыланкывъяссьыс корсьны да бурджыкъяссӧ босьтны-пыртны.

Опера речитативын ритм, интонация да гармония отсӧгӧн композитор петкӧдлӧ, коді мортыс, кутшӧм йӧзкотырса сійӧ, кытысь, гӧль али озыр, велӧдчӧма абу, коми али мӧд йӧзысь да уна мукӧдтор. Национальнӧй музыка гижысьлы быть колӧ кутны тӧд вылас и со мый: быд войтыр сёрнитӧ ас ногыс, аслыспӧлӧс шыалӧмӧн. Кыдзи и музыкаын, на сёрниын эм ритм, интонация, да буретш тайӧ и серпасалӧ торъя войтырсӧ. Та вӧсна и паныдасьӧм мортлӧн сёрни серти ми вермам тӧдмавны коді сійӧ. Композитор кӧ бура тӧдӧ войтырлысь сёрнитан кывсӧ, йӧзкостса шыладсӧ да культурасӧ, вермас гижны национальнӧй опера. Опера гижигӧн татшӧм мортыс вежӧртӧмӧн бӧрйӧ да артмӧдӧ сэтшӧм музыкальнӧй элементъяс, мый отсӧгӧн шыладыс лоӧ йӧзкостса кодьӧн, сідзкӧ национальнӧйӧн. Мыйла нӧ «Гроза над Усть-Куломом» опера речитативъясын композиторыс гижӧма сэтшӧм интонация да гармония, кутшӧмӧс некор он кывлы миян сёрниысь да сьыланкывъясысь? Найӧ вермисны пырны сӧмын сэк, кор композиторыс оз тӧд либӧ тӧдӧ, но ӧвтыштчӧма сюйны музыкаас коми сёрнилы да шыладлы лӧсяланасӧ. Сӧмын сы вӧсна, кор композитор оз тӧд коми сьыланногсӧ, йӧзкостса музыкальнӧй творчествосӧ да коми кывсӧ став озырлуннас. А найӧс быть колӧ тӧдны художниклы, коді серпасалӧ ассьыс уджсӧ кыв, ритм да интонация отсӧгӧн. (Опера гижысь композиторлы быть колӧ лоны художникӧн.) «Гроза над Усть-Куломом» пыдісянь видлалігӧн чужӧ татшӧм мӧвп: опера гижысьыс тӧдӧмӧн вӧчӧма речитативъяссӧ коми сёрнилы лӧсявтӧмӧн. Артмӧ, опера речитативъясын национальнӧйыс нинӧм абу, найӧ быттьӧ веськалӧмаӧсь итальянскӧйысь, французскӧйысь либӧ ёна важ роч операысь, а гижӧма найӧс абу ыджыд тӧдӧмлуна морт. А видлавны кӧ операсӧ кыдзи нация йылысь опера, и та боксянь оз шогмы: речитативъясас некутшӧм образносьт абу, губернаторсянь крестьянинӧдз ставныс сьылӧны дзик ӧткодя.

Кутшӧмӧн жӧ колӧ лоны национальнӧй коми операын речитативлы? Налы подулӧн лоӧны йӧзкостса сьыланкывъясын да быдлунъя сёрниын паныдасьлан интонация, ритм да мукӧдтор, ӧд найӧ и тӧдчӧдӧны-серпасалӧны войтырлысь аслыспӧлӧслунсӧ. Речитативъяс серти «Гроза на Усть-Куломом» опера оз вермы шусьыны национальнӧй коми операӧн. Водзын пасйылі нин, А. Воронцовлӧн «Усть-Куломскӧй восстаниеын» коми речитативъяс гижӧмысь Г. Дехтяров эновтчис. Чайта, меным неуна удайтчис петкӧдлыны, мыйла тайӧ лои.

Тайӧ операыс национальнӧйӧн шусьӧ пӧ сы вӧсна, мый татчӧ пыртӧма йӧзкостса коми сьыланкывъяс. Да, йӧзкостса коми сьыланкывйыд тан вель уна, но юргӧны найӧ ёнджыкасӧ йӧктігъясӧ. Национальнӧйӧн оператӧ вӧчӧ оз йӧктан музыка, а сэтшӧм йӧзкостса сьыланъяс, кор найӧс петкӧдлӧма паськыдджыка — музыка да кывъяс ӧттшӧтш сьылӧмӧн. Сэсся ӧд оз ӧткодя донъявны композиторъяс и йӧзкостса сьыланкывъястӧ. Ӧти со босьтас вунӧдӧм нин йӧзкостса сьыланкыв да выль ногӧн петкӧдлас мичлунсӧ сылысь. Шыльӧдӧм-пелькӧдӧм бӧрын сьыланкывйыс выльысь ловзьӧ. Тадз А. Каторгин ловзьӧдіс «Кутшӧм шоныд да лӧнь» сьыланкыв (гижис М. Лебедев, шыладыс йӧзкостса). Миян ансамбльса хор сійӧс 15 во гӧгӧр нин сьылӧ. Мӧдлы йӧзкостса сьыланкывйыд сӧмын сайӧд пыдди, медым дзебны ассьыс ичӧт тӧдӧмлунсӧ. Композитор, коді бура тӧдӧ да кылӧ коми шыладлысь аслыспӧлӧслунсӧ, оз вӧдитчы ширмаӧн. Сійӧ ачыс лӧсьӧдӧ-гижӧ сэтшӧмтор, кодӧс тӧдӧны, сьылӧны да радейтӧны йӧз. Татшӧмыс кутшӧмкӧ кад мысти сэсся ачыс лоӧ йӧзкостсаӧн, мед кӧть сэсся сійӧ неыджыд частушка либӧ ыджыд уджысь юкӧн. Кывкӧртӧд пыдди позьӧ казьтыштны йӧз костын олысь «Югыд кодзув», «Ӧтчыд овлӧ» В. Савинлысь, «Усть-Куломскӧй восстаниеысь» «Ирина да Марина» нима шмонь сяма сьыланкыв А. Воронцовлысь. Ӧні ми лыддям найӧс йӧзкостса сьыланкывъясӧн.

Видлалана операӧ пыртӧма йӧзкостса творчествоысь медмичаяссьыс ӧтикӧс — «Асъя кыа» сьыланкыв. Коми пӧвстысь тайӧ сьыланкывсӧ унаӧн тӧдӧны да вермасны орччӧдны, мый артмӧма сыысь В. Тарантовӧн роч вылӧ вуджӧдӧм бӧрын:

Кружит, кружит во поле

Белую снежинку,

Ветер буйный, северный

В злую непогодину.

Ты светла как молодость

Легкая снежинка,

А для ветра буйного

Ты всего пушинка.

Быд мортлы тыдалӧ: коми кывбурлӧн пытшкӧсыс ни муртасыс абу кольӧма – рочӧдысьыс вӧчӧма пель сьӧдмӧдан «отсебятина». А коді кывзіс рочӧдӧм «Асъя кыасӧ» операсьыс, дерт казяліс: сьыланкывйыс торъялӧ весигтӧ и шылад боксяньыс. Мыйла тадзи артмис? Помкаыс со мыйын: музыкаас сюйӧма, сідз шусяна, уна хроматизм да улі гӧлӧсӧн сьылысьлы тшӧкыда вӧчӧма другӧн вежсьӧмъяс (скачокъяс). А йӧзкостса коми сьыланкывъясын глас нуӧдӧмыс век овлӧ лывкйӧдлана (диатоническӧй). Свадьба картинаын Попов Гаврила сьылӧ «Гӧтрасьӧм» (Круг шӧрас кӧ ме петала) изьваса сьыланкыв. Б. Семячков сійӧс вель стӧча вуджӧдӧма роч вылӧ, но мыйлакӧ композиторыс операас сійӧс сюйӧма абу аслас шыладӧн, а В. Савинлӧн «Чужи-быдми сьӧд вӧр шӧрын» сьыланногӧн. Сідзкӧ, и тайӧ сьыланкывйыс бара жӧ абу тырвыйӧ йӧзкостса. Медым сьыланкывйыд лои йӧзкостсаӧн, сійӧс колӧ пасьтӧдны аслыссяма да шогмана мича гармонияӧ, а кывъяссӧ бура вуджӧдны роч вылӧ. А тайӧ операын найӧс петкӧдлӧмыс чужтӧ вежӧрад татшӧм серпас: киад зэв мича коркаа бур небӧг, а пытшкӧсас став лист боксӧ косявлӧма. Йӧзкостса коми сьыланкывъяс «Гроза над Усть-Куломом» оператӧ оз вӧчны национальнӧйӧн. Да и абу сӧмын сы вӧсна, мый шыльӧдӧмсӧ вӧчӧма неладнӧ. Миян йӧзкостса сьыланкывйыд вермас юргыны и мукӧд нация операын, но дзоньнас сійӧ оз ло национальнӧй коми операӧн!

Кыдзи тӧдчӧдлі водзынджык, Г. Дехтяров первойсяньыс абу кӧсйӧма помавны А. Воронцовлысь «Усть-Куломскӧй восстаниесӧ», но босьтӧма мыйлакӧ сылысь аслас «Гроза над Усть-Куломом» операӧ уна музыка. И найӧ, шуны кӧ нин, операас медмичаӧсь: 4-ӧд картина помалан хор («Усть-Куломскӧй восстаниеын» хор), «Ирина да Марина», сійӧс казьтышті нин, да мукӧд юкӧнъяс. Ме ог кӧсйы композитор Г. Дехтяровӧс мыждыны гусясьӧмысь, ог. Ӧтдортчис кӧ Г. Дехтяровыс «Усть-Куломскӧй восстание» помалӧмысь, дерт, эз и ков аслас операӧ сюйны А. Воронцовлысь музыкасӧ. Сэсся, лои кӧ босьтӧма композиторлысь музыка, мед эськӧ вӧлі кытчӧкӧ пасйыштӧма, операас пӧ пыртӧма мӧд мортлысь уджсӧ. А татшӧм пасйӧдыс оз тыдав ни афишаын, ни ошкана рецензияын. Но майшася ме дзик мӧдтор вӧсна. Кор нӧ лоасны миян театрын комиӧн сьылысьяс, медым пуктыны А. Воронцовлысь «Усть-Куломскӧй восстаниесӧ»? Кор лоӧ асланым композитор, коді отсалас помавны медводдза коми операнымӧс. Чайта, дас во либӧ кызь во мысти (а, гашкӧ и, водзджык), но лоӧ. Сідз жӧ, кыдзи и М. Мусоргскийлысь «Хованщина», «Сорочинская ярмарка» да мукӧд операяс вӧлі гижлӧма важӧн нин, а помалӧма мукӧд композиторъясӧн да пуктӧма сцена вылын авторыс кувсьӧм бӧрын дыр мысти, неважӧн на. А. Воронцовлысь нотаяс колӧ бура видзны, музыкасӧ сылысь оз позь кытчӧсюрӧ да кыдзсюрӧ сюявны.

Эм нӧшта на некымын лӧсявтӧмтор. Операын сьылӧны В. Савинлысь кык сьыланкыв. «Чужи-быдми сьӧд вӧр шӧрын» йывсьыс лои нин казьтыштӧма, тан сёрнитыштам «Гӧгрӧс чужӧмъяс» йылысь. Кывбурсӧ 20-ӧд воясӧ гижліс Н. Шахов, а сьыланногыс В. Савинлӧн. Тайӧ сьыланкывсӧ комияс ёна радейтӧны да шуӧны йӧзкостсаӧн. Сійӧс некыдз эз вермыны сьывны важӧн. Йӧзкостса важ сьыланкывйыд — ӧтитор, а ӧнія кадӧ артмӧдӧмыд — дзик мӧдтор. И «Гӧгрӧс чужӧмъяссӧ» пыртӧмыс сэтшӧм жӧ лои, шуам, босьтіс кӧ композитор Ю. Шапорин аслас «Декабристы» операӧ М. Блантерлысь «Катюшасӧ» да сетіс сьывны декабристъяслы.

Пасъя, Г. Дехтяров операын лӧсьыд сьылӧмыс паныдасьлӧ жӧ. Мӧд картинаын бур музыка сьылӧ Балин Дмитрий. Тайӧ картинасьыс бӧръя сьыланкывйыс тӧдса важысянь нин. Ансамбль сьыліс сійӧс 1955-56 воясӧ «Баллада о Степане» ним улын. И нинӧм лёкыс абу, сюйис кӧ сійӧс Г. Дехтяров аслас операӧ. Мыла да паськыд и Балин Дмитрийлӧн ариозоыс тайӧ жӧ картинаын. Сьылӧмыс мелодия сертиыс матысмӧ йӧзкостса роч сьыланкывъяс дінӧ (воддза юкӧнсӧ гижӧма натуральнӧй минорын). Но весиг бур да мича тайӧ кык номерсӧ ладовӧй, ритмическӧй да мукӧд пӧлӧс признак серти оз позь шуны национальнӧйӧн. Дзик жӧ татшӧмтор гижӧны СССР-са уна обласьтын мукӧд композиторъяс –- музыкаыс налӧн ӧнія кадся стандартнӧй массӧвӧй сьыланкыв кодь. Сэсся и Балин сьылӧмын оз кыв коми сьыланкывъяслӧн эпическӧй кӧрыс, но ӧд операын ёна важ вӧвлӧмсӧ петкӧдлігӧн тайӧ зэв коланатор. А сьылан музыкасьыс унджыксӧ гижӧма Гаврила ария моз:


Мӧд мыччӧд. Гаврилаӧн сьылан ария.

Речитатив йылысь гижигӧн уна нин висьталі уменьшённӧй гармония, тритонъяс да мукӧдтор йылысь. Став воддза стӧчмӧдӧмыс лӧсялӧ и тайӧ ариялы. Колӧ содтыны, Балин Дмитрийлӧн кӧ сьыланкывйыс да ариозоыс мылаӧсь дай вежӧрад пысасьӧны, то Гаврилалысь да мукӧдлысь сьылӧмсӧ сьӧкыд кывзыны да и юрад оз коль. Сэсся и Гаврилаӧн сьылан арияыс ньӧти оз сибав коми сьыланкывъяс дінӧ, тайӧ дзик кытыськӧ вайӧм да ляскӧм ария.

Мый жӧ кольӧ национальнӧйыс операас? Йӧзкостса сьыланъяслӧн горыс (шыльӧдтӧмыс), В. Савинлӧн да А. Воронцовлӧн сьыланкывъясыс. Но ӧд найӧ важысянь нин вӧліны да и колясны комиӧн. А тайӧ операсӧ оз вӧчны национальнӧйӧн, кыдзи и роч шусьӧгъяс, сюян кӧ найӧс небӧгӧ, оз вӧчны дзоньнас сійӧс рочӧн. Медым опера лоис национальнӧйӧн, колӧ унатор: национальнӧй речитатив, хорлы гижӧм бур сьыланкывъяс да ритмическӧй, мелодическӧй да гармоническӧй сямнас йӧзкостса музыкалань мунан ансамбльяс, арияяс.

Дерт, Г. Дехтяровлысь да В. Тарантовлысь операсӧ позьӧ на вӧлі ёнджыка видлавны, но, ме чайта, тырмас и тайӧ, мый лои гижӧма. Позьӧ нин вӧчны кывкӧртӧд, «Гроза над Усть-Куломом» абу национальнӧй коми опера. Шуан кӧ тайӧ операсӧ национальнӧйӧн, сідзкӧ комияслӧн эз вӧвлы аслас сёрнитан кыв, йӧзкостса музыкальнӧй творчество да уна нэм чӧжся быдтӧмбур (культура). Кор ме юалі Коми АССР-са культура министерствоын, мыйла сійӧ шусьӧ национальнӧйӧн, вот мый меным вочавидзис искусство юкӧнын министрӧс вежысь С.М. Попова: «Ӧтик-кӧ, авторъясыс тан олӧны, асланым йӧз; мӧд-кӧ, операас петкӧдлӧма татӧн, комиын вӧвлӧмтор; коймӧд-кӧ, сійӧс ошкис да вынсьӧдіс И. Дзержинский, операяс гижысь. Сэсся ӧд абу жӧ тотаринъяс йылысь операыс?» Тайӧ вочавидзӧмыс меным кажитчис некытчӧ туйтӧмӧн, ӧд авторъяслӧн оланіныс некутшӧма оз инмы опералысь национальнӧй формасӧ урчитігӧн. Олӧмыс важӧн нин петкӧдліс: национальнӧй опера вермӧ гижны и мӧдлаын олысь да весиг мӧд кывъя музыкант. Но сылы быть колӧ бура тӧдны войтырлысь кыв, торъя нин речитативъяс гижигӧн. (Чайта, та вӧсна А. Воронцов эз гиж аслас «Усть-Куломскӧй восстаниеӧ» речитативъяссӧ).

Тӧдам, национальнӧй республикаясын уджавлісны да ӧнӧдз на уджалӧны роч композиторъяс. А. Ленский кызь во уджаліс Таджикистанын да национальнӧй операсӧ гижис кыкӧс. В. Власов да В. Фере дас воысь дырджык уджалісны Киргизияын да сідзжӧ гижисны национальнӧй операяс. Но паныдасьлӧны на йӧз, кодъяс дас воӧн удитӧны «лэптыны» музыкальнӧй культуратӧ некымын республикаын. Татшӧмыд ӧдйӧ аддзӧ тырмытӧмтортӧ, дыр узьӧмтӧ, вужвойтырысь петӧм композиторъяслысь абутӧмтӧ, сэсся и вӧдитчӧ киас шедӧманас кыдз кужӧ да кыдз вермӧ. Оланін судзӧдӧм бӧрын татшӧм локтысьыс ӧдйӧ лоӧ ас мортӧн да выль дінас сибӧдчӧмыс сылӧн тайӧн и помасьӧ. Татшӧм «деятельяс», тӧдам, кужӧны аддзыны дорйысьясӧс да ӧдйӧ лоӧны пыдди пуктана йӧзӧн. Татшӧм «деятельяслы» музыка гижӧмыд да национальнӧй культура кыпӧдӧмыд тшаква кодь, та вӧсна и уна удитӧны вӧчны. А унатӧ гижӧмыд, кӧть и лёка гижӧма, этша тӧдысь чиновникыдлы кажитчӧ ошкана нырччӧмӧн да талантаӧн.

Коми АССР-ӧ Г. Дехтяров локтіс 1953-ӧд во помын, а В.Н. Тарантов кык воӧн сёрӧнджык. Кыкнаныс дыр уджалісны сьылан да йӧктан ансамбльын: ӧтикыс веськӧдлысьӧн, мӧдыс балетмейстерӧн (ӧні на уджалӧ). Ӧтиыс и мӧдыс республикаын лоины зэв колана уджалысьясӧн. Найӧ чужтісны ансамбльлы гастрольяс. Но медым гижны национальнӧй опера ӧнія кадӧ, кор комияслӧн культура кыпаліс нин вель вылӧ, этша лоны бур музыкантӧн либӧ балетмейстерӧн. Колӧ та дінӧ содтыны унатор. Но он кӧ национальнӧй культурасӧ тӧдмав, кыдзи сійӧ пырас юрад? А Г. Дехтяровлӧн вӧлі кад и позянлун бура тӧдмавны коми музыкалысь пытшкӧссӧ да гижны збыльысь национальнӧй опера. Сэсся и опера гижысьыдлӧн мед эськӧ вӧлі ыджыд тшупӧдын культураыс да гижны кужӧмыс. А став тайӧторйыс оз тыдав композитор уджын, да ньӧти абу либретто гижысьыслӧн.

Шуӧны, тайӧ пӧ Комиын дзик на медводдза опера, да оз ков чорыда видлавны сійӧс. Тайӧ абу тадз. Комиын гижӧма некымын оперетта, «Усть-Куломскӧй восстание» — речитативтӧм первой коми опера да уна мукӧдтор. А «Гроза над Усть-Куломом» операын артмис сэтшӧмтор жӧ, мый зэв важӧн вӧлі роч музыка сӧвмандырын. Мукӧд войтырӧн вӧчӧм ӧшыбкаяссӧ коми опера гижигӧн нинӧмла вӧлі вӧчны, ӧд сы вылӧ вот кудйысь видзӧма лои уна сьӧм (120 сюрс шайт), и авторъясӧс коліс бура уджӧдны. Газетъясын «ыджыд шум лэптытӧдзыс», дерт, операсӧ колӧ вӧлі петкӧдлыны унджык музыкантлы. Национальнӧй опера чужӧм йылысь юӧртӧма пӧ вӧлі И. Дзержинскийлы (збыль кӧ тадзи). Но ӧд тайӧ зэв нималана композиторыс ньӧти оз тӧд коми музыкасӧ! Кыдзи нӧ сійӧ вермис висьтавны, национальнӧй тайӧ операыс али абу? Музыкасӧ кӧ петкӧдлісны И. Дзержинскийлы, то В. Тарантовлысь либреттосӧ дзик некодлы эз мыччӧдлыны. Эз видлавны и коми писательяс, кӧть союзса 28 член пӧвстын вӧліны буракодь тӧдысь специалистъяс.

Ӧнія кадӧ дзик нин дивӧ кодь, кор национальнӧйӧн шуӧны мӧд нация кыв вылын гижӧм опера. Сэсся и либреттосӧ лёкиник кывйӧн гижӧма, олӧмас вӧвлӧмсӧ гудралӧма, петкӧдлан йӧзлысь сямсӧ абу восьтӧма, шыладыс абу национальнӧй. Артмӧ, дзоньнас «пӧжасыс» матӧ оз сибав художественнӧй стильнас, медым шусьыны национальнӧй коми операӧн. Сідзкӧ нӧ, национальнӧй операыс кӧ эз артмы, мыйла колӧ вӧлі татшӧма нимкодясьны! Мый вылӧ кутіс лачасӧ культура министерствоыс, тшӧктысьыс? А со мый вылӧ: скӧр да тӧдысь комиссия оз лок: республикаын музыковедъяс абуӧсь на, да и оз тэрмасьны велӧднысӧ. Вынсьӧдісны операсӧ гусьӧнмоз, ӧд эм музыкальнӧй театр, а опера абу. Ёна колӧ вӧлі татчӧс йӧзӧн гижӧм, мед кӧть кутшӧм опера, а сэсся позьӧ нин сійӧс сетны национальнӧй пыдди. Пыдӧ пырӧдчытӧг кӧ видлавны, быттьӧ ставыс лючки: опера нимыс «Гроза над Усть-Куломом», авторъяс тан олӧны, вӧвлӧмторъясыс татчӧс (та йылысь висьталӧны некымын сикт ним да мукӧдтор, мый йылысь казьтывсьӧ операас), бласлӧвитіс нималана композитор, а операыс кӧ збыльвылас абу национальнӧй, тайӧ оз быдӧнлы тыдав. Колясны уна вояс, кор лоӧны музыковедъяс да шуасны: «Тайӧ операын национальнӧйыс нинӧм абу».

Операсӧ гижисны омӧлик сьыланкывйӧс моз. (Коді нин сӧмын эз гижлы нажӧвитчӧм пондаыд коми сьыланкывъястӧ: Мартынов, Ломакин да уна мукӧд, а сьывны комиӧн нинӧм). Но операыд абу сьыланкыв. Быд опера, омӧль кӧть бур, искусство сӧвмандырын кольӧ кутшӧмкӧ пас. Нимсӧ пуктытӧдз да кырымасьтӧдз колӧ вӧлі первой видлавны, збыль-ӧ операас пыдісянь петкӧдлӧма вужвойтырлысь аслыссяма культурасӧ. Огӧ-ӧ татшӧм операнад ас йылысь кольӧй сьӧд казьтылӧм?

Кыдзи тыдалӧ мукӧд войтыр искусство сӧвмандырысь, ставныслӧн — ӧнія кӧть важся кадӧ — збыль национальнӧй операсӧ гижӧма нация кывйӧн. Статистикаысь тыдалӧ — национальнӧй опера гижигӧн коми кывйысь водз на ӧтдортчынысӧ.

«Усть-Куломскӧй восстание» — речитативтӧм медводдза коми опера ворсӧм- петкӧдлӧм бӧрын колис кызь во, но сыктывкарса театрын солистъяс кытшкысь сӧмын на кыкӧн тӧдӧны коми кыв. Татшӧм ӧдӧн кӧ дасьтан коми сьылысьястӧ, сё воысь унджык ковмас, медым пуктыны збыль национальнӧй оператӧ. Дерт жӧ, бур ногӧн кӧ, важӧн нин колӧ вӧлі да и позис (Ӧні абу жӧ на сёр!) велӧдны сьылысьясӧс. Музыкальнӧй труппаса артистъяс (драмаын ворсысьяс моз) мед эськӧ тӧдісны коми и роч кыв. Кыдзи котыртны да велӧдны сьылысьясӧс, опытсӧ позьӧ босьтны Татарияысь, Башкирияысь, Бурят-Монголияысь, Якутияысь да мукӧд республикаысь, кӧні важӧн нин эмӧсь музыкальнӧй театръяс. Сэсся кад нин дасьтыны и коми войтырысь петӧм композиторъясӧс.

Збыль национальнӧй операыд чужас сӧмын сэк, кутасны кӧ культура кыпӧдан уджнас веськӧдлысьясыс дасьтыны композиторъясӧс, музыковедъясӧс, сьылысьясӧс да музыкантъясӧс. А ми важ йӧзӧн быдтӧмбурсӧ век на сӧмын разӧдім. Та вӧсна и лоӧ тышкас-мышкас вӧчӧмасӧ шуны збыль национальнӧй операӧн. Татшӧм операыд, кыдзи «Гроза над Усть-Куломом», чужӧ ыджыд удж да мывкыд пуктытӧг. Сӧмын колӧ унджык сьӧм. Опера гижны эм тшӧктысь, чукӧрӧн медавсьӧ труппа, и опера дась. Отчётын позьӧ пасйыны: коми йӧзлӧн культура воськовтіс выліджык тшупӧдӧ. Но тадзикӧн культура кыпӧдӧмыд оз вермы нимкодьӧдны сійӧс, коді искусствоысь корсьӧ ыджыдджыктор, кодлы некутшӧм ошкӧм оз ков. Татшӧм кыпӧдӧмсьыд ми бӧрся локтысьяс оз шуны миянлы аттьӧ.

Нӧшта ӧтитор, абу на кӧ музыка театрын тырвыйӧ комиӧн сьылысьыс, гашкӧ, колӧ мӧвпыштлыны, медым операсӧ тшӧктісны гижны кужысь композиторъяслы. Сетан кӧ налы позянлун бура тӧдмасьны фольклорӧн, историяӧн да мукӧдторъясӧн, гашкӧ и, гижасны. Тані бара жӧ позьӧ босьтны мукӧд республикаясын быдтӧмбурсӧ, кӧні оператӧ гижлісны сэтшӧм ыджыд мастеръяс кыдзи Р. Глиэр, С. Василенко да мукӧдъяс.

Ме чайта, коми культура тӧдмалысьяс и водзӧ кутасны ыджыд аттьӧ шуны да бурӧн казьтывны Воронцов Александр Александровичӧс, ӧд сійӧ татчӧс вужвойтырсӧ пыдди пуктіс да кызь во сайын нин гижліс «Усть-Куломскӧй восстание» — речитативтӧм медводдза коми опера. Но А.А. Воронцов йылысь колӧ гижны торъя статья.

А. ОСИПОВ — Москваса консерваторияысь аспирант.
Москва, 1961-ӧд вося апрель 9 лун.

*   *   *


Коймӧд мыччӧд.

«Войвыв кодзув» редакциялы.

Ме лыдди А.Г. Осиповлысь статьясӧ. Зэв жугыль фактъяс йылысь гижӧ. Ме абу музыкант, сы понда ог вермы донъявны композиторлысь удж. Осипов ёрт висьталӧм серти, операас пӧшти нинӧм абу национальнӧйыс (музыка боксянь). Либреттосӧ ме лыддьылі: гижӧма зэв жеб роч кывйӧн, антихудожественнӧйӧн.Ме думысь, А.Г. Осиповлысь статьясӧ кӧ печатайтны (шыльӧдыштӧм бӧрын), кодсюрӧлӧн синмыс воссяс, кыдзи миян сӧвмӧдӧны национальнӧй культура.

В. ЛЫТКИН.